Dokuzuncu Satır Arası Buluşmamızda, Nuri Bilge Ceylan’ın Kış Uykusu filmi üzerinden Kapadokya’nın büyüleyici manzarasında, aynı çatı altında yaşayan ama birbirlerine bir türlü yaklaşamayan insanların hikâyesine tanık olduk.
Karakterlerin uzun ve düşündüren diyalogları eşliğinde kibir, güç, iyilik, vicdan, varlık ve yokluk temaları üzerine düşünme fırsatı bulduk.
Uyanmaya Hazır mısın?
Kış uykusu, doğanın kendini korumak için yaşamın ritmini yavaşlattığı bir dönem. Peki, insan da bazen kendini korumak için zihinsel ya da duygusal bir kış uykusuna yatabilir mi?
Filmin merkezindeki Aydın, eğitimli, varlıklı, kültürlü ve toplum üzerine fikirleri olan bir insan. Yazıyor, eleştiriyor, yorumluyor. Ancak, neredeyse her konuda fikri olan bu adamın, hemen yanı başındaki dünyalardan pek haberi yok gibi.
Bir katılımcımız, Aydın’ın ismiyle karakteri arasındaki çelişkiye dikkat çekti. Gerçekten aydın olmak, çok şey bilmek ve düşünmek miydi? Yoksa bildiklerimizin ötesine geçip kendimizi ve başkalarını görebilmek mi?
Doğanın döngülerinden yola çıkarsak kış uykusu, insanın kendine ve dünyasına dair derinleşmesi, düşünmesi ya da farkındalığı anlamına geleceği gibi, türlü rahatsızlıklarına rağmen içinde bulunduğu yaşamı değiştirmeden hayatına devam etmesi anlamına da gelebilir.
Ya da farkında olabileceğimiz şeylere bakmamayı seçmek de bir tür uyku olabilir miydi?
İçimizdeki Aydın
Sohbetimizde Aydın’a yönelik güçlü eleştiriler vardı. Kibri, üstten bakan tavrı, başkalarını anlamadan yargılaması ve kendisini haklı çıkarma çabası pek çoğumuzu rahatsız etmişti.
Ancak konuşma ilerledikçe başka bir bakış açısı da ortaya çıktı.
Aydın gerçekten diğerlerinden bu kadar farklı mıydı? Ya da Aydın’ı eleştirenler kendilerine bakabilme cesaretini ne kadar gösterebiliyordu? Örneğin Necla, kardeşini eleştirirken kendi yaşamındaki sıkışmışlığın farkında mıydı? Nihal, kendisine bir anlam yaratmaya çalışırken kendi ihtiyaçları ve çelişkileriyle ne kadar yüzleşiyordu?
Bir katılımcımızın “Hepimiz Aydın’ız belki de.” cümlesi onu dışarıdan izlerken yaptığımız eleştirilerin anlamını değiştirdi. Çünkü başkalarında bizi rahatsız eden davranışları fark etmek kolay. Zor olan, aynı davranışları kendi hayatımızda ne kadar sergilediğimizle yüzleşmek.
Haklı çıkmaya çalıştığımız tartışmalar, dinliyormuş gibi yaptığımız konuşmalar, kendi bakış açımızı tek gerçek kabul ettiğimiz anlar… Aydın’a ne kadar da benziyor.
Aslında Aydın’ın Görülmeyen Tarafı
Buluşmamızın en düşündürücü anlarından biri, Aydın’ı bu kadar eleştiriyorken bütün gücüne ve kendinden emin görüntüsüne rağmen aslında ne kadar kırılgan olduğunu fark etmemizdi.
Kız kardeşi tarafından küçümsendiğini, eşi tarafından yeterince görülmediğini hisseden, takdir ve sevgi bekleyen bir adamdı aynı zamanda.
“Aydın etrafını görmediği için Aydın’ı da görmüyorlar.” yorumu bir başka bakış açısını da sohbete taşıdı.
Evet; görülmek istiyoruz. Anlaşılmak, değer verilmek, takdir edilmek istiyoruz. Ancak bazen kendi ihtiyaçlarımızın sesini o kadar yükseltiyoruz ki karşımızdakinin ihtiyaçlarını duyamıyoruz.
Aslında, tüm ilişkiler iki taraflı. Peki, Nihal ve Aydın’ın uzun yüzleşme sahnesinde iki insan konuşurken birbirini ne kadar duyuyordu?
İlişkilerimizde anlamak için değil, kendimizi savunmak ve hatta haklı çıkmak için uğraştkıkça gerçek bir iletişimden uzaklaşıyorduk.
İyilik Yapmak mı, İyi Görünmek mi?
Filmin en çarpıcı sahnelerinden biri, Nihal’in yardım etmek amacıyla götürdüğü paranın İsmail tarafından ateşe atılmasıydı.
Bu sahnede kimimiz İsmail’in gururunu, kimimiz Nihal’in çaresizliğini, kimimiz ise yardım edenle yardım alan arasındaki güç ilişkisini düşündük.
Yardım kabul edilseydi Nihal, muhtemelen vicdanen rahatlayabilecekti. Ancak para yakılınca bu ihtimal ortadan kalktı.
Bir katılımcımız, iyilik yapma arzumuzun içinde kendimizi iyi biri olarak görme ihtiyacından bahsetti. Zaman zaman birine yardım ettiğimizde ya da bağış yaptığımızda vicdanen iyi hissediyorduk evet, peki bu geçici iyilikler yerine ortak dünyamızı daha iyi hale getirmek için davranışlarımız ne kadar samimi idi?
Bu noktada sohbetimiz niyet, davranış ve etki arasındaki ilişkiye uzandı.
Birine yardım ederken gerçekten onun neye ihtiyaç duyduğunu anlamaya çalışıyor muyuz? Yoksa kendi doğru bildiğimiz yardımı sunup bunun kabul edilmesini mi bekliyoruz?
Haklı Olmak, Anlamanın Önüne Geçtiğinde
Hayata ve kendimize dair özlü sözler söylerken, söylediklerimizin davranışlarımızla ne kadar tutarlı olduğuna da bakmaya ihtiyacımız var.
Aydın, imamların nasıl davranması gerektiğine ilişkin yazılar yazıyor ama yakınındaki imamın yaşam koşullarını anlamakta zorlanıyordu mesela.
Necla ise, başkalarının hayatına ilişkin güçlü değerlendirmeler yaparken kendi yaşamındaki çıkmazlarla yüzleşmiyordu.
Ya da Nihal, yoksul insanları “kurtarma” çabasını gösterirken, kendini şikayetçi olduğu hayattan kurtaramıyordu.
Önemli olan haklı çıkmak değil belki de; kendimize cesaretle bakabilmek!
Bize Tutulan Aynaları Görebiliyor muyuz?
Bir katılımcımız, özellikle iki sahne üzerinde durdu: yakalanan atın mücadelesi ve Aydın’ın daha sonra onu serbest bırakması.
Atın mücadelesi, Aydın’ı temsil ediyordu. Sıkışmış, özgürleşmek isteyen ama içinde bulunduğu durumdan çıkmakta zorlanan bir varlık…
Bazılarımız için filmin sonunda Aydın’ın yeniden yazmaya başlaması, eski dünyasına geri dönüş anlamına geliyordu. Değiştiğini düşünmek istesek de bunun gerçekten gerçekleşip gerçekleşmediğinden emin olamıyorduk.
Olanı fark etmek, değişmek için yeterli miydi?
Hayat bazen karşımıza bir insan, bir olay, bir çatışma ya da beklenmedik bir deneyim çıkarsa da o aynaya bakıp bakmamak, gördüğümüzü kabul edip etmemek ve sonrasında ne yapacağımız bize kalıyor.
Uyanmak Nasıl Mümkün?
Buluşmamızın sonunda herkes filmden kendisine kalanları paylaştı. Ve bir katılımcımızın cümlesi hepimizin zihninde yankılandı:
“Zihninin kış uykusundan uyan.”
Film kendi hayatımızda hangi gerçekleri görmezden geldiğimizi, hangi ilişkilerde aynı döngüleri sürdürdüğümüzü, hangi düşüncelerimize gereğinden fazla tutunduğumuzu da sorgulatıyordu.
Kendimizi iyi, haklı, bilgili veya güçlü biri olarak görme ihtiyacımız, bazen kendimizi gerçekten tanımamızın önüne geçebiliyor.
Değişim bazen karşımızdakini gerçekten dinlemekle, bir eleştirinin içindeki haklılık payını kabul etmekle, kendi kırılganlığımızı fark etmekle ya da alıştığımız davranışın dışında küçük bir adım atmakla başlayabiliyor.
Sizin, gerçeğe uyanmak için neye ihtiyacınız var?






